понедельник, 14 августа 2017 г.

Фіялетавыя гальштукі. Апавяданне



Азіз Аліеў запомніў сваё першае верасня ў восьмым класе. У той дзень пасля ўсіх урачыстасцяў Ганна Яўгеньеўна, яго класная, загадала:

– У нашай школе створаны новы клуб маладых актыўных патрыётаў, да якога вучні павінны далучыцца. Заўтра прыносіце па тры тысячы – гэта кожны можа сабе дазволіць – і атрымаеце прыгожыя фіялетавыя гальштукі. Пытанняў няма? Добра.

Азіз быў з сям'і, якая ў 1988 г. збегла з Карабаха ад вайны. Яго тата быў азербайджанец, а мама армянка. Калі Азіз пайшоў у школу, тата вырашыў вярнуцца ў Баку. Без сям'і. З каханкай, якая нарадзіла яму дачку. Тата заўсёды жадаў дачку, і таму быў гатовы пакінуць жонку і сына на карысць жанчыны ўдвая маладзейшай за яго. Але тыя некалькі год дзяцінства, якія мама і тата былі разам, навучылі Азіза слухацца маці ва ўсім.

Калі ён дома сказаў пра клуб маладых патрыётаў, маці ціха адказала:

– Не думаю, што гэта добрая ідэя. У мой час у школе насілі іншыя гальштукі і лічылася непрыгожым іх не надзець, але калі пачалася вайна, за такі гальштук маглі забіць... Мне б не хацелася, каб і ты насіў гальштукі, за якія можна адказаць жыццём.

Калі наступным ранкам Азіз не прынёс грошы, так апынулася, што было яшчэ чатыры хлопца і дзве дзяўчыны, якія таксама не здавалі на гальштукі. Калі ты не адзін, адчуваць позірк класнай не так няёмка. Але ў канцы тыдня засталіся толькі два хлопцы, што не здалі грошы на гальштук. Адзін з іх рос у сям'і алкаголікаў, другі спускаў усе кішэнныя грошы ў камп'ютарным клубе.

У панядзелак класная прынесла Азізу і астатнім двум хлопчыкам па гальштуку і казала ўрачыстым тонам:

– Я разумею што вам няма чым заплаціць. Бывае рознае ў жыцці. Таму трымайце гальштукі проста так у падарунак. Любіце Радзіму. Шануйце ўладу. Кожны дзень даказвайце сваімі ўчынкамі, што вы годныя сыны Бацькаўшчыны.

Абодва з праблемных хлопчыкаў павязалі гальштукі пад апладысменты аднакласнікаў. Азіз стаяў бледны. Цяжка быць белай варонай, калі кожны вучань глядзіць на цябе.

– Ганна Яўгеньеўна, прабачце, але я не магу далучыцца да клуба маладых патрыётаў.
– Што? Ты мінчанін?
– Так.
– Ты беларус?
– Азербайджанец.
– Але жывеш у Беларусі.
– Так. Але я не буду членам клуба.

Пасля гэтага Азіз стаў ворагам для класнай, многіх аднакласнікаў і праблемай для школы. Класная вяла беларускую мову і літаратуру, і бадай кожны ўрок, дзе хоць неяк гаварылася пра Радзіму, старалася кпіць з Азіза. «Здраднік Радзімы», «хач», «чурка», «лузер» і нават «амерыканскі шпіён» – такімі тытуламі ўзнагароджвалі хлопца і Ганна Яўгеньеўна, і класны актыў. Спрабавала класны кіраўнік выклікаць маці Азіза, Сеўду, на размову ў школу, але тая працавала ўвесь час. Тады аднойчы яна пагаварыла з мамай непакорнага вучня па тэлефону, калі Азіз ужо лёг спаць. Доўга пасля той размовы Сеўда плакала на кухні, але сын пра гэта так і не даведаўся.

Дырэктарам школы быў Андрэй Паўлавіч Капец, пяцідзесяцігадовы вусаты высокі худы мужчына, былы палкоўнік міліцыі, які доўгі час быў начальнікам спецкамендатуры. Яго баяліся і вучні, і настаўнікі. Былы міліцыянер разумеў, што Азіз не з тых, каго лёгка зламаць і паспрабаваў знайсці бацькоўскі падыход. Па-добраму тлумачыў ён хлопцу, што адмова быць маладым патрыётам можа стаць перашкодай паступіць у інстытут і знайсці нармальную работу ў горадзе. Прапаноўваў насіць гальштук толькі ў школе і пакідаць яго ў сейфе яго кабінета. Але Азіз быў упарты.

Тады дырэктар выклікаў да сябе лідара клуба і каардынатара ячэйкі класа, дзе вучыўся Азіз, і патлумачыў ім, што хлопцам трэба сур'ёзна заняцца. Лідар клуба быў з вулічных хуліганаў, якіх праз адказныя пасады ў клубе перавыхоўваў дырэктар. А каардынатарам ячэйкі была выдатніца з паспяховай сям'і. Каардынатар сабрала сваю ячэйку – увесь клас – і аб'явіла байкот несумленнаму вучню Азізу Аліеву. Гэта было як раз перад навагоднімі канікуламі.

А самі канікулы Азіз правёў у бальніцы. Лідар клуба, здаровы адзінаццацікласнік, сустрэў на калідоры школы Азіза, спыніў яго і прапанаваў:

– Выскачым, чурка?

Яны пайшлі ў туалет, дзе Азіз, які рэгулярна хадзіў на турнікі, а ў дзяцінстве – на каратэ, першы кінуўся ў бой і хутка паваліў лідара на брудную падлогу.

– Ну глядзі, хач, яшчэ размова не скончана, – кінуў пабіты хуліган уздагонку Азізу, які выйшаў з туалета і грукнуў дзвярыма.

Перад Новым годам, Азіза спынілі незнаёмыя хлопцы ў цёмным завулку недалёк ад дома. Адабралі грошы і прадукты, якія ён нёс з магазіна і моўчкі пабілі яго да пераломаў. Апазнаць іх было немагчыма, бо было цёмна. Лідар сам прыбег да Азіза ў бальніцу з апельсінамі, казаў, што ён тут не пры чым, што тады ў туалеце хацеў толькі пагаварыць, што ў школе ніхто не будзе больш чапаць Азіза. Але хлопец і не збіраўся выдаваць хулігана. Нават пра іх бойку у туалеце ніхто не ведаў. Міліцыя таксама вінаватых не знайшла.

Калі Азіз вярнуўся ў школу, яго сапраўды ўжо не чапалі, але байкот працягваў дзейнічаць. Недахоп увагі равеснікаў пацягнуў хлопца да дваровых сяброў. Спачатку гэта быў футбол. Потым першыя спробы піва і цыгарэт. Але Сеўдзе было дастаткова строга зірнуць на сына, каб Азіз перастаў гуляць з дваровымі хлопцамі. Зноў пачалося адзіноцтва, але як раз прыйшло лета і было не да адпачынку: трэба было дапамагаць маці на рынку.

Калі Азіз перайшоў у дзявяты клас, яму прыйшла нечаканая дапамога. Міністр адукацыі публічна выступіў з асуджэннем прымусу вучняў да ўдзелу у патрыятычных клубах. З гэтага часу ён больш не быў белай варонай. Некалькі чалавек у школе адмовіліся насіць фіялетавыя гальштукі. Потым каардынатар ячэйкі, якая арганізавала Азізу байкот, разам з бацькамі пераехала ў Польшчу па карце паляка. Класная больш не чапала Азіза, але давала зразумець, што па-ранейшаму лічыць яго лузерам. Праўда яшчэ не скончыўся вучэбны год, як Ганна Яўгеньеўна, якой яшчэ не было і 35, выйшла замуж за немца, з якім перапісвалася цэлы год.

Аднак фіялетавыя гальштукі яшчэ чакаў моцны ўдар. Калі Азіз перайшоў у адзінаццаты клас, яго нанёс новы лідар клуба, хуліган Стас з паралельнага класа.

У лідара быў дзень нараджэння, які ён пачаў святкаваць з сябрамі ў школьным туалеце. Потым з крыкамі «У мяне фіялетавы гальштук, і мне ўсё фіялетава!», «З днём нараджэння мяне!», «Ёрш forever!», «Капец, табе капец!» Стас рушыў да кабінета дырэктара і пры ўсіх справіў малыя патрэбы на дзверы. Гэта знялі і выклалі ў Інтэрнэт яго падпіўшыя сябрукі. Відэа накруціла сотні тысяч праглядаў і пра хуліганскі ўчынак напісалі шматлікія СМІ.

Капец хацеў сам разабрацца з інцыдэнтам, але пасля таго як пра хулігана даведалася ўся Беларусь, Андрэй Паўлавіч мусіў пакінуць пасаду дырэктара і саму школу. Стас таксама знік невядома куды.

З гэтага часу Азіза больш не прымушалі далучацца да патрыятычных клубаў. Увогуле, часцей у іх вабілі рознымі ільготамі і падарункамі. Таму вучоба ў Медыцынскім універсітэце не была для яго такой праблемай. Да таго ж, ён вучыўся на платным аддзяленні, за яго вучобу плаціў тата – грамадзянін Азербайджана, які ў гэты час узгадаў, што ў яго ёсць сын, і па нейкіх прычынах Азіза не вельмі турбавалі з дэканата, магчыма многія лічылі, што ён таксама з Азербайджана.

Хоць тата і высылаў грошы на вучобу, але патрэбна было і жыць на штосьці. Таму Азіз працаваў на «хуткай дапамозе». Аднойчы ноччу ён пасля цэлай серыі выклікаў драмаў на кушэтцы пакуль доктар гуляў у шахматы з шафёрам іх машыны. Праз сон ён адчуў знаёмае «Капцу капец», рогат брыгады і доктарскае:

– Азіз, пад'ём! На выклік!

Праз дваццаць хвілін яны былі ў двухпакаёвай «хрушчоўцы» ў незнаёмай частцы горада. На ложку ляжаў высокі худы стары з сівымі вусамі, з нейкім знаёмым тварам. Ён ужо сканаў. Побач стаяла жанчына год пад 60, відавочна яго жонка.

– Інсульт, – ціха сказаў Азізу доктар. – Не паспелі.

І пачаў афармляць дакументы: «Капец, Андрэй Паўлавіч...». Жонка памерлага сустрэлася поглядам з Азізам і сказала:

– Усё жыццё не хварэў. Але ж два гады таму давялі яго на рабоце, выгналі на пенсію з ганьбой. Вось і не вытрымаў, небарака...

Праз некалькі год Азізу, які ўжо працаваў доктарам «хуткай дапамогі», атрымалася паехаць на адпачынак у Балгарыю. Зноў не абышлося без спонсарства бацькі. Шум мора, спякотнае сонца, крыкі гандляроў печывам і чаек... Пасля чарговага заплыву за буйкі і на бераг, лёг загараць. Вочы заплюшчаныя. У вушы незразумелыя фразы на розных мовах. І раптам чуе знаёмы жаночы голас:

– In Bulbondia no sun, very bad. I hate Belarus. I happy to be German… (У Бульбондыі сонца няма, вельмі дрэнна. Ненавіджу Беларусь. Шчасліва быць немкай.)

Азірнуўшыся, Азіз убачыў як недалёка стаіць яго былая класная, настаўніца беларускай мовы, Ганна Яўгеньеўна і нешта тлумачыць кампаніі сівеючых салідных мужчын, якія верагодна былі англічанамі. Здаецца, яна выглядала маладзей і прыгажэй, чым калі працавала ў школе.

Часам раней Азіз уяўляў сабе сустрэчу з самай нелюбай настаўніцай. Хацеў даказаць, што ён не лузер, не чурка, не здраднік. Што можа дабіцца ўсяго ў жыцці. Вось яна сустрэча. Вось яна Ганна Яўгеньеўна, стаіць у купальніку бокам да яго і гутарыць з нейкімі джэнтльменамі на ламанай англійскай. А жаданне падысці да яе і штосьці сказаць ці даказаць знікла.

Азіз лёг і прыкрыў твар капялюшыкам. Чамусьці нагадаў як на ўроках Ганна Яўгеньеўна з нейкімі эмоцыямі, ледзь не надрывам заклікала любіць Беларусь. Стала смешна.

А былая настаўніца патлумачыла сваім новым знаёмым, што ўжо год як яна «свабодная нямецкая ледзі», мае свой шалей у Альпах, запрасіла іх да сябе ў госці і, развітаўшыся з джэнтльменамі, прайшла міма Азіза купацца ў мора.

Вечарам таго дня яны сустрэліся ля мясцовага рэстаранчыка ў апошні раз. Яна стаяла каля уваходу ў чырвонай сукенцы, відавочна крыху п'яная. Ён гуляў па вуліцы. Было цёмна. Мабыць таму яна не пазнала былога вучня.

– Сігарэт? – запыталася яна і паказала жэстам, што хоча курыць.
– Ноў – адказаў Азіз і пайшоў далей. У яго зусім знікла жаданне размаўляць з былой класнай і ён толькі быў рад, што яна не паклікала яго.

Праз пару дзён малады доктар зноў сядзеў у турыстычным аўтобусе, што ехаў у Беларусь. Дарога была нялёгкай, але Азіз амаль увесь час спаў. Работа навучыла яго спаць дзе толькі можна і калі толькі можна. Нарэшце, праз шмат санітарных прыпынкаў і пагранічных пастоў позна ноччу аўтобус спыніўся каля Прывакзальнай плошчы ў Мінску.

Родны горад сустрэў Азіза халодным ветрам і праліўным дажджом. Як кантрастны душ пасля сонечнай Балгарыі. На гадзінніку 3.30. Метро не працуе. Даехаць можна толькі на таксі. Доктар парыўся ў кішэнях, зайшоў старыя банкноты 100 і 50 тысяч. Як раз месяц таму грошы памянялі, але ў Азіза былі толькі старыя, якія мелі хадзіць да Новага года.

– Павінна хапіць, каб даехаць да дому, – падумаў ён. І раптам адчуў сябе шчаслівым. Ён вярнуўся дамоў. Азіз быў рад халоднаму ветру, дажджу, старым абясцэненым грошам. Упершыню ў жыцці ён зразумеў, што хоча жыць тут. Усё жыццё ён разумеў, што ён азербайджанец, але цяпер добра ўсвядоміў, што не хоча пераехаць да таты ў Баку. Ён беларускі азербайджанец. Яго Беларусь – гэта не фіялетавыя гальштукі, не крывадушны пафас, а проста месца, дзе ён нарадзіўся, вырас і будзе жыць далей.

Азіз радасна падхапіў свае чамаданы і рушыў да таксі, а на аўтобусным прыпынку засталася стаяць мокрая дзяўчына ў чорным адзенні пад эзатэрыкаў ці готаў паверх якога кантрастам вісеў праваслаўны крыж, і тэлефанавала камусьці:

– Ну вапшчэ, чаго я нарадзілася тут? Мокнуць ноччу пад дажджом і чакаць пакуль Саша прыедзе? Лепш жыла б у Балгарыі. Я ўпэўнена, што ў мінулым жыцці я была балгаркай...

Малюнак узяты з крыніц Інтэрнэта і носіць ілюстратыўны характар. Усе персанажы і падзеі апавядання выдуманы, магчымыя супадзенні выпадковыя.

пятница, 11 августа 2017 г.

Могілкі каля Абсерваторыі

9 жніўня  разам з сынамі хадзіў на месца паміж будоўляй "Газпрама" і Гідраметэаабсерваторыяй, дзе раней былі могілкі вёскі Вялікая Слепня. Пра гэтыя могілкі амаль ніякіх звестак у Інтэрнеце і Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі.

Некалькі супрацоўнікаў Гідрамета дапамаглі мне звесткамі і адзін згадзіўся на інтэрв'ю пры ўмове, што не буду здымаць яго твар.

Калі коратка падсумаваць тое, што атрымалася даведацца ад 5-6 розных людзей, то можна запісаць наступнае.

  • Будынак Абсерваторыі пабудаваны ў 1929-32 гг. і з'яўляецца нацыянальнай спадчынай.
  • У 1970-х могілкі каля Абсерваторыі былі часткова ліквідаваны падчас пашырэння Ленінскага пр-кта (сёння -пр. Незалежнасці)
  • Некаторыя пахаванні былі ліквідаваны ў першай палове 1980-х падчас будаўніцтва першай лініі метро.
  • У гэты жа час былі выпадкі, калі хуліганы пужалі тых, хто жыў і працаваў побач з могілкамі, чалавечымі чарапамі на палках, што было магчыма толькі таму, вандалізм на могілках не спынялі.
  • Некалькі пахаванняў эксгуміравалі і вывезлі на іншыя могілкі, але асноўную масу проста "закаталі" бульдозерамі.
  • Асобныя помнікі маглі сустракацца яшчэ 6 год таму.


Большая частка нашых з сынамі даследаванняў зроблена ў форме відэа і выкладзена на YouTube. Тут, у блозе, у дадатак да відэа і тэкставых тлумачэнняў ёсць  фотаздымкамі трох магільных помнікаў, якія амаль поўнасцю зышлі ў грунт. Каб зрабіць здымкі, мы мусілі крыху раскапаць вакол помнікаў.

 Від на узгорак з боку праезда паміж Абсерваторыяй і будоўляй "Газпрама"

Будынак Абсерваторыі
 2 помніка ў зямлі (пазначаны стрэлкамі)


 Гэты прыйшлося крыху пракапаць


 Яшчэ адзін помнік. Калі судзіць па камяню - дарэвалюцыйнай эпохі ці 1920-30-х гг.

Узгорак з пр. Незалежнасці ўбок цэнтра горада.

Магчыма, гэту гісторыю чакае працяг...

воскресенье, 6 августа 2017 г.

Медыямагнат. Апавяданне


Ксенафонт Іванавіч прачнуўся ад таго што зазваніў яго мабільны тэлефон. На гадзінніку на сцяне было 17.30. Звычайна, ён спаў яшчэ прыкладна паўгадзіны да вячэры.

– Паламалі задавальненне, – падумаў ён і падняў мабільнік са стала.

Званіла яго пляменніца Наталля. Як звычайна на наступны дзень пасля пенсіі яна збіралася яго наведаць. І папрасіць грошай.

Не вельмі яму гэта падабалася, але за апошнія гады пра яго існаванне ўзгадвалі толькі на дзень яго нараджэння і на дзень тэлевізіёншчыка. Наталля хоць прыходзіла стабільна раз у месяц. Ён разумеў, што калі б ёй не прыходзілася плаціць крэдыт за кватэру, яна таксама б не хадзіла да яго, але выбару ў іх абодвух не было: ёй былі патрэбны грошы, яму – хоць адна жывая душа, акрамя сацыяльнага работніка. Жыццё ў аднапакаёвай кватэры, заваленай кінаапаратурай – не асалода.

Калісьці ў яго была трохпакаёвая кватэра, але пасля таго, як жонка даведалася пра яго данжуанскі спіс, яны падзялілі маёмасць і разышліся. Ёй з дзецьмі дасталася двухпакаёўка, яму – аднапакаёвая і рэчы, пераважна кінаапаратура, якую ён на чорны дзень нацягаў з работы. Цяпер жонка ўжо не лаялася, што ад гэтай апаратуры праходу няма. Бо жонкі больш не было. І дзеці яго ведаць не жадалі. Нават каханыя жанчыны адна за адной забылі пра яго існаванне. Ксенфонт Іванавіч застаўся адзін.

Наталля абяцала прыйсці праз гадзіну. І, як звычайна, прыйшла на пяць хвілін раней. Усё жыццё пляменніца была яго гонарам. Працавітая, пунктуальная, прыгожая. Нават у свае 40.

Ксенафонт Іванавіч пацалаваў пляменніцу ў шчаку, абдаўшы пахам старога цела. І стаў разліваць чай па кубачкам. Потым яшчэ хвілін дваццаць распавядаў пра тое як працуе яго страўнік, колькі лекаў ён ужо прыняў за дзень. Паказаў, як яшчэ умее прысядаць у свае 85.

Наталля ківала, часам усміхалася, піла чай з бруднаватага кубачка. Але было зразумела, што ў яе на душы нешта кіпіць і, здаецца, вось-вось разарве яе.

– А як пажывае Уладлен? – запытаўся Ксенафонт Іванавіч.

Бомба на душы пляменніцы ўзарвалася. Наталля заплакала. Потым узяла сябе ў рукі і ціха адказала:

– Памятаеш Альку, бацька якой з тых самых? Ну Альку, якая яшчэ ў дзіцячым садку, гуляла ў вайну з рускімі, калі ўсе дзеці ваявалі з немцамі? Ён сустрэў яе на танцах і закахаўся ў яе. Я казала яму, што яна не з нашага кола, што ў яго яшчэ будуць дзяўчыны, але ён слухаць не хацеў. Алька схадзіла з ім на спатканне раз ці два і кінула яго. Кажа: не жадаю мець нічога з унукам медыямагната, які зламаў жыццё майму таце. А Уладлен...

Тут Наталля зноў ціха заплакала. Крыху супакоіўшыся і абцершы слёзы працягнула кароткімі сказамі, кожны з якіх даваўся ёй моцным болем.

– Кінуўся з балкона. Пакінуў нам запіску «без Алі жыць не магу». Заўтра дзевяць дзён будзе.  Хадзіла я да Алькі. Хоць у вочы ёй зазірнуць. А Алька уехала ў Польшчу. На вучобу. Па праграме Каліноўскага. Як раз у дзень, калі мы хавалі Уладлена. Можа і не ведае, што нарабіла...

Ксенафонт Іванавіч слухаў спакойна. Ён зразумеў, што Уладлена больш няма, але ў апошнія некалькі год ён ужо жыў у нейкім унутраным свеце, і знешнія беды і радасці не прабіваліся ў гэты свет. Наталля не злавалася з яго рэакцыі. Толькі чамусьці нагадала, як Уладлен, калі яму было тры гады, спакойна ўспрыняў навіну, што дзіця, якое мела стаць яго брацікам ці сястрычкай, памерла ў маміным жывоціку... Старыя часам як малыя.

У Наталлі больш не было дзяцей. Уладлен быў для Ксенафонта Іванавіча як сын. Таму ён сам даў унуку імя як напамін пра свой ідэал – Леніна. Таму ён часта праводзіў з Уладленам вольны час і павучаў маладых бацькоў, як правільна выхоўваць сына. Бацька Уладлена і муж Наталлі Вадзім быў нейкім неперспектыўным чалаваекам. Спрабаваў Ксенафонт Іванавіч заняцца яго кар'ерай, але такія старэйшых не слухаюць. Нарэшце, кінуў Вадзім Наталлю з сынам адну, ды яшчэ і Ксенафонта Іванавіча абвінаваціў: вы лезлі ўвесь час у нашу сям'ю, усё развалілі. Не разумее тая моладзь як лепш – думаў стары медыямагнат.

Ксенафонт Іванавіч шукаў у памяці хто ж была гэта Алька. За той час, што ён працаваў на тэлебачанні – спачатку па партыйнай лініі ў савецкі час, потым намеснікам дырэктара і нарэшце генеральным дырэктарам – ён шмат з кім змагаўся. Звычайна Ксенафонт Іванавіч даводзіў дырэктывы і рэкамендацыі дзяржаўных устаноў і заснавальнікаў тэлевізійнага агенцтва да супрацоўнікаў. Тут патрэбна была дысцыпліна як у арміі.

– У нас свабода слова, – тлумачыў ён сваім падначаленым. – Не слухаешся – свабодны.

Таму часам стары тэлевізіёншчык чуў як звольненыя супрацоўнікі, крытыкуючы яго называлі яго Ксенафобам Іванычам за яго погляды на чужаземцаў. Больш яму падабалася мянушка «медыямагнат» пад якой яго ведалі яго ворагі з іншых інфармацыйных кампаній.

Як ні сорамна было яму прызнаць пляменніцы, што не памятае Альку, але цікава было даведацца хто ж гэта. Запытаўся. Наталля патлумачыла старому:

– Аля Красавіцкая. Дачка Сяргея Красавіцкага, які ў свой час шумеў у газетах з рухам «Не падмані!».

Сяргея Ксенафонт Іванавіч памятаў. Некалі яны працавалі на адным канале. Але ў Сяргея заўсёды была свая думка. Атрымаў ён ад «магната» свабоду слова. Але не спыніўся на гэтым. Звязаўся з рухам «Не падмані!», лез куды не трэба. І прыйшлося Ксенафонту Іванавічу выканаць рэкамендацыі заснавальнікаў канала: распавесці шырокай аўдыторыі тэлегледачоў пра шматлікія недахопы былога калегі. І пра жанчын, якімі Сяргей празмерна цікавіўся, і пра яго здзекі над маладымі салдатамі падчас армейскай службы. Шарахнуліся ад Сяргея яго сябры з «Не падмані». Год шукаў работу журналістам, але паўсюль дзейнічала негалоснае правіла: не браць яго. Стаў шукаць хоць якую работу – і там без поспеху. Запіў. Ну прыйдзі ён ды папрасі прабачэння ў медыямагната, той б дапамог. Але Сяргей быў з гонарам. Не прыйшоў.

Пра запой Сяргея Ксенафонт Іванавіч ведаў ад яго суседа па дачы, які працаваў у галіне культуры ў некалькіх газетах. Але Наталля ведала больш, бо размаўляла, дакладней лаялася, з былой жонкай Сяргея, калі шукала Алю. Сяргей не доўга валяўся па дварах п'яны. Саракагадовага рамантыка пацягнула на гераізм. Ён паехаў на вайну у адну з былых савецкіх рэспублік. Праз тры месяцы вярнуўся ў труне. У гэты час яго дачку выключылі з вну, не здала яна нейкія экзамены...

Але пра ўсё гэта не стала Наталля казаць свайму дзядзьку. Проста дапіла несмачны чай з бруднаватага кубачка, узяла грошы, за якімі прыходзіла, падзяквала старому і пайшла.

***
Праз пяць год Наталля разам з мужам Вадзімам, з якім яны зноў сышліся на агульнай бядзе, пад'ехалі да могілак «Пятроўшчына».

– Ідзі ты, я не магу, – глухім голасам папрасіў Вадзім жонку.

Наталля кіўнула і выйшла з машыны. Праз хвіліну яна была ля магілы сына. І адразу заўважыла дзве чырвоныя ружы на пліце помніка, пад якімі была паперка. На паперцы было напісана «Прабач. Ты быў сапраўдным.»

Аля скончыла размову па Вайберу з маці, якая ўжо пераехала да дачкі ў Польшчу па карце паляка і цяпер чакала яе з Мінска. І раптам званок у дамафон. Аля чакала новых кватарантаў, таму адчыніла ўсе дзверы без пытанняў.

– Праходзьце, калі ласка, – кіўнула яна мужчыне і жанчыне, якія ўвайшлі. І раптам пабялела ад жаху. Яна ніколі не бачыла бацьку і маці Уладлена, але пазнала іх.

– Мы бачылі тваю запіску. – сказаў Вадзім, які заўважыў, што яго жонка згубіла ўсе словы і вырашыў сам пачаць размову. – Мы прыйшлі таксама папрасіць прабачэння за тое, што Ксенафонт Іванавіч зрабіў тваёй сям'і. Мы самі вінаватыя ў смерці Ўладлена. Прабач нас і спакойна жыві ў Мінску, калі хочаш. Медыямагната, які зламаў жыццё табе і нашай сям'і, больш няма. Ён памёр год таму.

У той дзень яны шмат плакалі і размаўлялі да вечара. На развітанне Наталля і Вадзім абнялі Алю як сваю дачку і паабяцалі дапамагаць ёй, калі яна папросіць. Праз дзень Аля вярталася ў Польшчу. Наталля і Вадзім настаялі на тым, каб падвезці яе на вакзал. На вакзале Аля папрасіла іх даглядаць за магілай таты калі будзе час і дала дакладныя каардынаты на Каладзішчанскіх могілках. Наталля і Вадзім паабяцалі даглядаць і сунулі дзяўчыне шэры канверт у сумачку.

– Не трэба, – засаромілася Аля.

– Гэта не абмяркоўваецца. – строга адказала Наталля. – Мы з мужам так вырашылі.

– Нам няма для каго збіраць грошы. – дадаў з усмешкай Вадзім – А ў цябе ўсё жыццё перад табой. Вось і жыві і будзь шчаслівай. Калі будзеш у Мінску, заходзь да нас – будзем рады...

– Што я маці скажу? – разгублена разважала дзяўчына. Яна так і не здолела прызнацца маме пра сустрэчу з сям'ёй былых ворагаў.

– Што хочаш. – адказаў Вадзім і жартаўліва дадаў. – Кажы, што ў казіно выйграла.

Праз пару гадзін Наталля з Вадзімам ужо стаялі перад невысокім шэрым помнікам Сяргея  Красавіцкага. Вадзім ацэньваў, што можна тэхнічна падправіць ці падфарбаваць, а Наталля нечакана заўважыла:

– Іх прымірыла зямля...

– Ты пра што? – здзівіўся муж.

– Дзядзька мой ляжыць праз нейкія 500 метраў адсюль. Калісьці мы з табой ездзілі ў Іспанію і бачылі там помнік ахвярам грамадзянскай вайны. Там так і было напісана. І гэтых двух ворагаў таксама прымірыла зямля...

Яны моўчкі вярнуліся праз заходнюю браму, селі ў машыну і накіраваліся ў Мінск.

Крыніца малюнка: http://www.e-reading.club/bookreader.php/1029323/Moneste_-_Legendarnye_milliardery.html. Малюнак носіць ілюстратыўны характар і не мае дачынення да зместу апавядання.
Усе персанажы і падзеі апавядання выдуманы. Магчымыя супадзенні выпадковыя.

четверг, 20 июля 2017 г.

Мне нечего стыдиться

17 апреля 2017 года Верховный суд России принял решение, которое в очередной раз сделало страну нарушителем прав человека. (1) Хотя это решение не затрагивает моих свобод, как гражданина страны, где в большей мере уважают права человека, мне пришлось еще раз осмыслить некоторые важные моменты.
И я снова прихожу к выводу, что мне нечего стыдиться. Дело в том, что я уже много лет исповедую религию Свидетелей Иеговы. Религию, которую неправомерно обвиняют в экстремизме в соседней мне стране. Хотя мой блог посвящен другим вопросам, я решил написать несколько мыслей о том, почему я не стыжусь своего выбора религии. Это позволит ответить на вопросы, которые могут подниматься в будущем. В конце сообщения я оставлю ссылки на дополнительные источники и литературу.

Экстремизм?
Если внимательно посмотреть на суть обвинений в экстремизме моих единоверцев в РФ, то никакого экстремизма в обычном понимании этого слова нет и в помине. В литературе Свидетелей нет призывов к насилию, нет и высказываний о неполноценности других людей по тому или иному признаку. В доказательство этого приведу такой факт. У нас в Беларуси вся религиозная литература, ввозимая в страну, проходит обязательную государственную экспертную оценку, без которой распространение такой литературы невозможно. И вся литература Свидетелей Иеговы, включая издания, "забракованные" в России, успешно проходит такую экспертизу. В то же время издания действительно экстремистского содержания также запрещены в Беларуси. В чем разница? В Беларуси оценку проводят независимые эксперты, работающие в компетентных государственных органах, а в России это нередко лица заинтересованные в запрете определенной литературы и порой не имеющие нужной компетенции в области религии и права.
Подробности этого вопроса оставляю желающим на самостоятельное рассмотрение. В интернете и библиотеках можно найти достаточно разносторонней информации.

Мешаем другим жить?
Одно из обвинений против моих единоверцев в России связано с их разговорами о Библии с другими людьми. Частично негативное отношение к таким разговорам связано с тем, что многие жители и Беларуси, и России рассматривают тему религии как очень личную и в целом не приветствуют выражение любых религиозных чувств и убеждений публично.
Но скажу о своем личном наблюдении. Я уже не один год делюсь своими взглядами с другими людьми и, как правило, не жду, когда меня другие о чем-то сами спросят. Заметил, что большинство моих собеседников просто равнодушны к религии, некоторые проявляют кратковременный или продолжительный интерес к таким разговорам, а еще меньшее число людей реагирует раздражительно или даже агрессивно. Причем среди "агрессоров" далеко не все сознательно ненавидят Свидетелей Иеговы. Значительная часть - это те, кто вспылил под настроение, был пьян или имел неправильное представление о цели таких разговоров. Получается, большинству все равно, подходят к ним Свидетели Иеговы или нет. И есть определенный пласт тех, кто не хочет быть Свидетелем, но готов на разговоры с ними или любит читать их литературу. Самые разные люди благодарили меня лично за участие в такой деятельности. Не думаю, что эти наблюдения только у меня такие. Поэтому считать, что проповедническая деятельность Свидетелей раздражает всех, означает пренебречь мнением многих не-Свидетелей, которые не видят в этом большой или вообще никакой проблемы.

Писатель В. Смеловский подарил мне книгу в благодарность за визит с предложением изучать Библию. В дарственной надписи он поощряет меня продолжать такую деятельность.

Разрушение семей? Угроза обществу?
Еще одна группа обвинений связана с угрозой семье и обществу со стороны Свидетелей. Например, распространено мнение, что, когда один из членов семьи становится Свидетелем Иеговы, семья распадается и в ней происходят беды. Только дело вот в чем. Любые перемены взглядов могут стать вызовом для семьи, если мало доверительного общения между ее членами. И как раз там, где такое общение уже есть или налаживается с переменой веры одного из членов семьи, разногласия постепенно прекращаются и семьи живут дальше. Счастливо или нет - зависит от усилий каждого члена по-отдельности. В литературе Свидетелей Иеговы дается много практических рекомендаций относительно семьи, брака, отношений с родственниками и воспитания детей. (2) Лично я нахожу в них много пользы и вижу как это укрепляет мою семью, хотя быть мужем и отцом мне гораздо труднее, чем писать свои книги по истории.
Это верно, что дети, которые растут в семьях Свидетелей Иеговы, не отмечают такие праздники как Новый год, день рождения, Пасха и Рождество. Но таким праздникам всегда можно найти альтернативу. Например, мы проводим специальные детские праздники с шариками, танцами, сладостями и веселыми конкурсами. Можно приглашать гостей и дарить подарки не зависимо от календаря.


Мои сыновья на Cat Party

Альтернатива касается еще одного болезненного для многих вопроса - переливания крови. Отказ Свидетелей от переливания крови и ее основных компонентов компенсируется многообразием альтернативных методов и процедур, развитию которых содействовала данная религиозная организация.
Есть и другие области, в которых упрекают Свидетелей Иеговы, но в которых все упирается в разумную альтернативу. Так Свидетели не служат в армии, но, как правило, готовы проходить гражданскую альтернативную службу. Они не голосуют на выборах, но активно участвуют в общественных работах по благоустройству города.
Порой Свидетелей обвиняют в попытках завладеть чьим-то имуществом и иных преступлениях. Но если бы это было правдой, то были бы реальные уголовные дела с именами, фактами, сроками и номерами. До сих пор я не встречал ни одного подтверждения таким обвинениям. А то, что они зачастую исходят от религиозных оппонентов, ставит их под сомнение.

Угроза устоям?
Еще одно обвинение, которое есть смысл рассмотреть - это то, что став Свидетелем человек не только отказывается от своих прежних религиозных традиций, но и от своей культуры и любых традиций своего народа.
На это отвечу просто. Не все традиции плохие. Как правило, такой человек продолжает соблюдать те традиции, которые не противоречат его новым взглядам. Став Свидетелем я не перестал есть традиционные блюда белорусской кухни и не перешел на другой язык в повседневном общении. И моя религия совершенно не мешает мне изучать историю, в том числе и своей страны, о чем свидетельствуют сотни страниц блога.
Когда Свидетелей обвиняют в поддержке интересов США, то хочется напомнить, что для продвижения своих интересов у США есть посольства и есть организации, которые получают поддержку из бюджета Соединенных Штатов. В самой Америке некоторое время назад Свидетелей обвиняли как раз таки в неподдержке интересов Родины и называли антиамериканской религией.

Выделенная фраза: "Свидетелей Иеговы часто обвиняют, что они антиамериканская религия". Источник: Пробудитесь! 8 ноября 1974 г., с 17 (англ.)

Если еще пройтись по географии, то в Израиле Свидетелей критикуют за то, что они христиане, а в Европе оппоненты зачастую считают наоборот нехристианской религией. Почему так? Об этом чуть позже.
А если вернуться к интересам Америки, то чтобы говорить предметно о каких-то конкретных интересах, нужно знать какие именно имеются в виду. За все случаи, когда я слышал или читал какую-либо критику Свидетелей в контексте американских интересов, речь шла о каких-то абстрактных интересах и притязаниях. И почти всегда под соусом конспирологических теорий о масонах, мировом заговоре, которые мне как историку трудно воспринимать всерьез.
Итак, устоям такая религия никак не грозит. Став Свидетелем Иеговы японец остается носителем японской культуры, а аргентинец – аргентинской. Даже там, где наблюдается самая высокая концентрация Свидетелей Иеговы, нет объективных сведений о разрушении культуры или устоев местной общины или целого государства.

Почему столько обвинений?
В разных странах моим единоверцам выдвигают разные обвинения, но почти всегда они исходят или активно продвигаются местной доминирующей религией. В России и Беларуси самым активным оппонентом является Православная церковь Московского патриархата. Церковь поддерживает морально и финансово ряд институтов и учреждений, которые , в свою очередь поддерживают небольшие группы активистов и отдельных лиц, которые читают лекции о вреде так называемых сект в учреждениях образования и трудовых коллективах разных организаций, публикуют статьи, дают интервью и т. п. Нередко они бывают представлены как специалисты по религиоведению, независимые эксперты, гражданские инициативные группы, и стороннему наблюдателю может казаться, что выступают специалисты, незаинтересованные в необъективной подаче материала.
В разное время мне доводилось разговаривать и переписываться с такими людьми, и при внимательном рассмотрении вопроса все претензии сводились к тому, что Свидетели стоят на пути интересов Православной церкви.
Одна из причин, почему такие активисты и эксперты бывают чаще услышаны в форме монолога, в том, что в России и Беларуси есть политика взаимодействия государства с Православием. Так, например, учреждения образования в Минске могут во исполнение такой политики приглашать с духовно-нравственными лекциями священников и православных богословов, а те, зачастую выступают именно на тему традиционных и нетрадиционных конфессий в стране. Пригласить с лекцией, скажем, лютеранского пастора для государственной или окологосударственной организации - себе дороже: такое мероприятие скорее вызовет вопросы вышестоящих чиновников и недовольство слушателей, чем даст повод отчитаться о работе в области культуры или нравственности. В результате не только Свидетели, но и члены многих других конфессий могут ошибочно восприниматься как маргиналы.


Православный священник выступает на тему "сект" перед студентами и преподавателями частного минского вуза. (3) Правда, некоторые студенты на первом фото скучают и играются с телефонами.

Если Беларусь пойдет путем России…
В Беларуси в настоящее время нет таких проблем со свободой вероисповедания, как в России. Но все может измениться, как в лучшую , так и в худшую сторону. Что я буду делать, если в Беларуси тоже запретят мою религию? Я продолжу ее исповедовать дальше. Возможно, придется просто считаться с определенными ограничениями. Может быть, мне придется принять решение: уехать из страны или остаться. Время покажет, что именно лучше будет сделать. Но отказываться от убеждений, чтобы сохранить рабочее место или свободу я точно не собираюсь. За все годы, что я являюсь Свидетелем Иеговы, я не делал ничего, что было бы злом с точки зрения здравого смысла. Поэтому мне нечего стыдиться.

Постскриптум.
Я не планирую развивать тему учений Свидетелей Иеговы или гонений на них в этом блоге. Просто пришло время высказаться по существу и я это сделал. Поэтому прошу не рассматривать его как полигон для религиозных дебатов. В комментариях допускаются отзывы как позитивные, так и критические, возможно и обсуждение интересующих читателей вопросов. Но все комментарии, призывающие к насилию или содержащие клеветническую информацию могут быть удалены. Желающие могут воспользоваться источниками и литературой для дальнейшего ознакомления с поднятыми здесь вопросами.

Сноски
(1) Текстовый репортаж слушания дела в ВС РФ 17 июля 2017 г. Доступ: https://jw-russia.org/pages/17071316-192.html
(2) Доступ по ссылке: https://www.jw.org/ru/библейские-учения/семья/
(3) Комментарий Института к фотографиям: «В целях выполнения Программы сотрудничества Министерства образования Республики Беларусь и Белорусской Православной Церкви на 2015-2020 гг., а также воспитания нравственно зрелой, духовно развитой личности 22 октября 2015 года в Институте предпринимательской деятельности состоялась встреча студентов и преподавателей с секретарем Синодального отдела религиозного образования и катехизации Белорусской Православной Церкви священником Алексеем Дмитриевичем Хотеевым на тему: "Традиционная и нетрадиционная религиозность. Проблема тоталитарных сект".» доступ: http://www.uoipd.by/ru/news/490.html

Дополнительная литература
1. Иваненко С. О людях, никогда не расстающихся с Библией. Москва, 1999. — 271 с.
2. Иваненко С. Свидетели Иеговы — традиционная для России религиозная организация. Москва, 2002. — 208 с.
3. Свобода совести в России: исторический и современный аспекты. Сборник. Выпуск 9, СПб, 2011.
4. Монографии на тему альтернатив переливанию крови, доступные по ссылке: https://www.jw.org/ru/медицинская-библиотека/

вторник, 11 июля 2017 г.

Сэлфі з дырэктарам. Апавяданне.


Загадчык філіяла карпарацыі, Антон Сямёнавіч Драч, быў заняты як ніколі: іх філіял павінен быў наведаць сам генеральны дырэктар і заснавальнік кампаніі. Усё павінна было быць беззаганна. Падрыхтавалі кантынгент надзейных супрацоўнікаў – 300 з 5 тысяч, – якія павінны былі сустрэць генеральнага ў Вялікай канферэнц-зале. Падрыхтавалі невялікі шведскі стол у маленькай канферэнц-зале. Супрацоўнікі аддзела чысціні мылі спецыяльнымі шампунямі брук па ўсёй тэрыторыі філіяла. Былі вымыты таксама ўсе вокны і шкляныя дзверы.

У гэты філіял генеральны заязджаў толькі раз на дзесяць хвілін па тэрміновых справах. Ва ўсялякім выпадку – на памяці Антона Сямёнавіча. Але «разведка» з іншых філіялаў і акружэння генеральнага давала добры досвед аб тым, як трэба было сустрэць начальства.

Да запланаванай сустрэчы заставалася гадзіна, і прыбіранне тэрыторыі яшчэ не скончылася, калі на даляглядзе паказаўся картэж і дзяжурны супрацоўнік, які сядзеў у машыне, прыпаркаванай за 300 метраў ад філіяла, зрабіў кароткі званок сакратарцы загадчыка: «Едуць».

Адразу як тараканы па шчылінах разбегліся клінінгавыя супрацоўнікі. Антон Сямёнавіч выйшаў сустракаць, але картэж праехаў міма. Гэта была дэлегацыя Біяфры, якая наведала Беларусь на пару дзён.

Тым не менш, праз дваццаць хвілін сапраўды пад'ехаў картэж генеральнага. Гэта былі пяць лімузінаў з аховай і памочнікамі дырэктара. Некалькі чалавек з аховы адразу пабеглі ў будынак, як быццам чакалі з нецярпеннем санітарнага прыпынку. У філіяле заўсёды была ахова, але акружэнне генеральнага дбала пра бяспеку шэфа на высокім узроўні. Таму «хлопцы» з аховы сталі правяраць маршрут шэфа на бяспеку.

Генеральны выйшаў – дакладней выйшла – з машыны. Гэта была шатэнка невысокага росту і хударлявага целаскладу апранутая ў цёмны жаночы дзелавы касцюм. Паколькі марасіў лёгкі дождж, адзін з памочнікаў трымаў над ёй парасон.

Дырэктар мела мужчынскі характар, шмат курыла, і не любіла, калі ёй нагадвалі, што яна дама. Таму падначаленыя ніколі не дарылі ёй кветкі і не падавалі руку, калі яна выходзіла з лімузіна. Максімум, што яны маглі зрабіць – прытрымаць дзверы для яе.

Павітаўшыся з загадчыкам дужым мужчынскім пацісканнем рукі дырэктар прайшла да дзвярэй, якія ёй ужо расчыніў адзін з ахоўнікаў. Тут яна спатыкнулася на прыступках і нечакана для сябе самой вылаялася матам. Дэлегацыя сустракаўшых была ў лёгкім шоку, але ўсе рабілі выгляд, што не пачулі ненарматыўнай лексікі і не заўважылі інцыдэнт: шэф не жадала, каб яе бачылі слабай.

Праз палову гадзіны бліц-экскурсіі па філіялу, загадчык і дырэктар накіраваліся са сваімі світамі ў Вялікую канферэнц-залу. За пяць хвілін да ўвахода дырэктара яе ахоўнікі ўжо праверылі залу і дазволілі ўваход удзельнікаў, якіх хутка правяралі ля дзвярэй. На момант, калі загадчык з дырэктарам і іх людзі падышлі да залы, усе, акрамя некалькіх ахоўнікаў, ужо сядзелі там.

Адзін з памочнікаў загадчыка прапускаў усю світу ў залу, а потым акуратна адышоў у бок і ціха накіраваўся ў свой кабінет, усміхаючыся ў сэрцы, што не прыйдзецца слухаць, што скажа генеральны. Ахова яго не чапала, бо не ведала, ці павінен ён быць на месцы, ці не.
У зале дырэктар пачала доўгую прамову. Насамрэч гэта сустрэча планавалася як канферэнцыя, дзе дырэктар мела высветліць патрэбы філіяла і давесці да яго пэўныя задачы і патрабаванні. Але па факту гаварыла амаль толькі яна. Ёй перадалі кошык з пытаннямі, запісанымі на паперках. Дырэктар выбірала некаторыя з іх, агучвала і зноў пачынала свой  маналог.

Прыкладна дзесяць год таму генеральны дырэктар яшчэ актыўна развівала сваю карпарацыю. Вакол яе былі актыўныя людзі, пераважна прафесіяналы. Але паступова ў кампаніі сфарміраваўся пэўны сегмент рынку, які далей пашырыць не атрымоўвалася. Час ад часу фірма яшчэ атрымоўвала заказы, выігрывала тэндары па-за межамі базы лаяльных кліентаў. Аднак жыццё ў арганізацыі стала прадказальна стабільным. Дырэктар ездзіла па філіялах, а таксама лятала на розныя міжнародныя сімпозіумы, а часцей проста сядзела ў кабінеце з паперамі. Хоць яна не прызнавалася ў гэтым, але карыстацца Інтэрнэтам, нават банальнай электроннай поштай дырэктар не ўмела. Для гэтага ў яе былі рэферэнты і памочнікі. І так атрымалася, што вакол генеральнага засталіся толькі тыя, каму стабільнасць была даражэй за развіццё. І таму паперы, у тым ліку паведамленні электроннай пошты, надрукаваныя персанальным памочнікам, праходзілі жорсткую цэнзуру яе акружэння з рады дырэктараў.

Аднойчы яна выпадкова села на стул, на які нехта праліў каву. Ніжэй спіны на светлай спадніцы дырэктара з'явілася невялікая пляма, а дырэктар мусіла выступаць перад групай спецыялістаў з розных аддзелаў кампаніі і стаяць каля мультымедыйнай дошкі са сваім персанальным памочнікам. Усе бачылі пляму ніжэй спіны, думалі толькі пра гэту пляму, некаторыя ўсміхаліся адзін аднаму і ніхто асабліва не слухаў сваю «царыцу», як яе часам называлі за спіной. А сама «царыца» так ніколі і не даведалася пра пляму.

Дысцыпліна ў кіраўніцтве трымалася на даволі жорсткім характары дырэктара, яе ўменні знайсці агульную мову з амаль любым суразмоўцам, яе таленавітым ужываннем метадаў бізуна і перніка (або як «царыца» любіла казаць на англійскі манер – «бізуна і морквы»). Але галоўнай яе зброяй быў кантрольны пакет акцый кампаніі. Астатнія акцыянеры валодалі менш за 5% кожны паасобку. І нават калі б яны аб'ядналіся, іх доля не склала б і 20%.

Такім чынам, ніхто не быў супраць незвычайнага хобі генеральнага дырэктара: выступаць перад шырокай аўдыторыяй гаворачы пра ўсё на свеце. Каб дырэктар не пакрыўдзілася на адсутнасць увагі, з канферэнц-залы нікога не выпускалі. Ужо прайшло дзве гадзіны. Многія жадалі курыць ці выйсці ў туалет, але ахова не выпускала нікога. Адзін разумнік ціха сасаў электронную цыгарэту, яшчэ адзін цягнуў піва праз саломінку з бутэлькі, схаванай ў пінжаку. Былі тыя, хто спрабаваў выходзіць у Інтэрнэт, але асцярожна, каб не заўважыла мясцовае начальства. Але большасць слухала ўважліва ці рабіла выгляд, што слухае.

Раптам дзесьці на апошніх радах залы з месца падняўся адзін малады чалавек у джынсах і «вышымайцы». Дастаў з кішэні смартфон і рушыў да дырэктара, якая спыніла прамову, каб запаліць чарговую цыгарэту.

– Спадарыня дырэктар, давайце мы з вамі на памяць зробім сэлфі на мой тэлефон? Мне будзе што паказаць сваім дзецям, калі я нараблю оных...

Уся зала замерла ў напружаным маўчанні. Загадчык і яго памочнікі разгублена пераглядваліся з памочнікамі генеральнага. Ніхто не ведаў, што рабіць з гэтым маладым чалавекам. Ахова была ў напружанні. «Царыца» маўчала, бо не ведала, што сказаць.

Хлопец з тэлефонам ужо праходзіў першы рад, калі яго спыніў ахоўнік, сказаў штосьці рэзкае на вуха, разгарнуў назад на галёрку і лёгка штурхнуў у спіну, каб вяртаўся на месца.

Дырэктар нарэшце знайшла патрэбныя словы:

– Калега, на месцы вашай жонкі я б стала вас раўнаваць, калі б у вас былі фотаграфіі іншай жанчыны. Да таго ж я фотаграфіруюсь толькі са сваімі дзецьмі. Інакш хтосьці мог бы скарыстацца тым, што фотаграфіраваўся са мной, каб прасоўваць свае інтарэсы перад начальствам. Так што выбачайце.

Пасля гэтага дырэктар стала таропка збірацца. Канферэнцыя была скончана. У іншых філіялах яна магла цягнуцца яшчэ пару гадзін.

Антон Сямёнавіч не адразу адышоў ад неспадзяванкі. Але як толькі першы страх прайшоў, Драч аддаў загад сваім памочнікам:

– Адшукайце мне гэтага ў «вышымайцы».

Яны шукалі яго тры дні. І тры дні чакалі рэакцыі генеральнага. Хлопец аказаўся адным з сісадмінаў філіяла, які пры размове з Антонам Сямёнавічам толькі здзівіўся, што яго прапанова магла выклікаць перапалох. Ён папрасіў прабачэння і яго пакінулі непакараным.

Рэакцыя генеральнага была простай. Пры наведванні наступнага філіяла ў праграму візіта ўключылі фотаграфіі з кіраўнікамі аддзелаў.

Усё пайшло далей як звычайна.

Крыніца малюнка: https://sputniknews.com/europe/201608241044597293-selfie-stick-ban-vain/
Малюнак носіць ілюстратыўны характар і не мае дачынення да зместу апавядання.

вторник, 4 июля 2017 г.

Осторожно: Проблемный клиент!



Осторожность важна не только в плане выбора слов и точности перевода. Время от времени переводчику приходится иметь дело с проблемным заказчиком. В моей практике такие нечасто, но бывают. Вот несколько практических соображений как распознать таких и как действовать, если пришлось с ними столкнуться. Эти советы равным образом применимы и к ситуации, когда порядочный заказчик сталкивается с непорядочным переводчиком.

  • Потенциальный проблемный клиент неопределенно высказывается об условиях работы. Избегает отвечать по существу.
  • Клиент хвастается своими достижениями, порой чрезмерно.
  • Клиент хочет сначала получить заказ, потом расплатиться в неопределенный срок.
  • Клиент кричит на своих сотрудников или разговаривает с ними грубо при переводчике.
  • Клиент то и дело меняет условия, сроки, выдавая свою неорганизованность.
  • Клиент начинает захваливать работу переводчика, подчеркивая исключительную необходимость выполнения определенной работы на маловыгодных для переводчика условиях. Часто при этом подчеркивается мысль, что иначе сорвется проект на большие деньги.
  • Еще иногда проблемными бывают клиенты, которые думают, что лучше переводчика знают его работу, но это не соответствует действительности.

В таких случаях лучше всего не создать себе проблем: не сотрудничать с "ходячей катастрофой". Однако, если переводчик понял, что имеет дело с проблемным заказчиком, только когда уже взял заказ в работу, то есть то, что можно попробовать предпринять.

  • Нужно сделать все возможное, чтобы устранить неопределенности и по возможности отразить это в контракте или хотя бы в электронной переписке. Так проще отстоять свои права, чем когда все оговаривалось устно и неопределенно.
  • С проблемными клиентами лучше рассчитываться при личной встрече, сразу обменивая перевод на полную сумму денег или по крайней мере на ту их часть, которую жаль потерять.
  • Когда клиент авторитетно заявляет как лучше переводить, но при этом не учитывает существенные нюансы, то лучше предупредить его о возможных негативных последствиях его настояний для качества работы. Это будет честно. Если же это непринципиально, лучше подчиниться правилу: клиент всегда прав.

Независимо от того, проблемный клиент или нет, один из самых главных залогов успешной работы - хороший контакт между ним и переводчиком. А порой нужно просто иметь мужество сказать "нет".

Изображение взято с http://easyonhold.com/blog/dealing-with-angry-customers-on-hold-7-tips/ и носит иллюстративный характер

понедельник, 26 июня 2017 г.

Могілкі Масюкоўшчына. Час спыніўся ля чыгункі

Калі я планаваў наведаць могілкі былой вёскі Масюкоўшчына, якія знаходзяцца на тэрыторыі Мінска, то па карце яны здаваліся недалёк ад могілак Крупцы на пр. Пераможцаў. Часткова гэта так, бо гэтыя могілкі знаходзяцца не вельмі далёка ад чыгуначнай станцыі Масюкоўшчына. Але адлегласць паміж імі - некалькі кіламетраў. Таму даследаванне абодвух некропаляў давялося правесці паасобку.

Яшчэ адна рэмарка. Трэба адрозніваць вясковыя могілкі Масюкоўшчына ад мемарыяльных могілак з такой жа назвай ля 2-й дзіцячай бальніцы. Пра Масюкоўшчынскі мемарыял я апублікую некаторы матэрыял як час дазволіць, а зараз будзе невялікая фотасесія вясковых могілак Масюкоўшчына з маімі аўтарскімі заўвагамі.

Крыж на даляглядзе паміж машынамі - гэта мяжа за якой пачынаецца прыватны сектар - былая вёска Масюкоўшчына.
Галоўны ўваход на могілкі
Карта могілак
Напаміны адміністрацыі наведавальнікам. Каб тут пахавацца (прабачце, пахаваць каго-небудзь, трэба звярнуцца да адміністрацыі на Кальварыйскіх могілках ў 7-10 км адсюль)
Гэта я зашоў з бакавога ўваходу і пачаў здымаць мясцовасць.

Від на суседнюю вуліцу за плотам




Самае распаўсюджанае прозвішча - Ярашэвіч. Характэрна для вясковых могілак: многія носяць адно прозвішча.
Від на чыгунку і суседні гандлёвы цэнтр. Пакуль я працаваў, у маладзечанскім напрамку і назад праехала як мінімум 2 пасажырскіх цягніка. Не вельмі далёк ад могілак станцыя Лябяжы, за якой знаходзіцца паўночна-заходняя мяжа Мінска.

Пайшлі пахаванні дарэвалюцыйнага часу.

І ранняга савецкага часу.


З таго боку не толькі від на горад, але і дадатковы шырокі ўваход на могілкі.
Аранжавы аркуш паперы - гэта "лісты шчасця" з патрабаваннем прывесці магілу ў парадак. Падрабязней пра такія - тут.
На гэтых могілках - каля дзесяці свежых пахаванняў (2010-х гг.) Адно з самых новых - дзесьці жнівень 2016 г.







Незвычайная форма помніка
Спуск у бок чыгункі.
Яшчэ адзін напамін.


Нідзе больш такіх помнікаў не сустракаў.


Яшчэ адна цікаўнасць - пахаванне з тумбай. У савецкі час было распаўсюджана, а зараз рэдкасць. Увогуле пры ўсёй нерэлігійнасці беларусаў ХХІ ст. у паўсядзённым жыцці, яны хаваюць памерлых пад крыжамі амаль заўсёды. Таму цяпер сустрэць тумбу на могілках - рэдкасць.

Можна заўважыць як шчыльна стаяць агароджы магіл у цэнтры ўзгорка, на якім знаходзіцца значная частка могілак. Мушу прызнацца, што мне прыйшлося двойчы пералазіць агароджы, каб выбрацца з цэнтральнай часткі могілак бо нармальнага прахода проста не было.

Пахаванне з зоркай. Тут некалькі такіх вайсковых пахаванняў.
Яшчэ дарэвалюцыйны помнік
Павалены помнік

Калі прыглядзецца, помнік зроблены з чырвонай цэглы, пакрытай вапнай ці чымсьці яшчэ.
А гэта ўжо побач з галоўным уваходам. Тут ужо больш цывілізавана.

Здымкі зроблены 23.05.2017 г. Аўтар А. Берастоўскі.